دوران فاطميان يا حكومت اشراف در فصل سابق گفتيم كه روزگار عباسيان مشحون از جنبش‌هاى دينى بود كه به دليل پراكنده شدن داعيان آن‌ها در نقاط مختلف جهان اسلام ، آثار آن انتشار يافت . و گفتيم كه بسيارى از رهبران اين جنبش‌ها در پى اهداف سياسى خود بودند ، اهدافى كه آن‌ها را در پس پردهء دين پنهان مىكردند . و البته برخى از آن‌ها هم در دعوت مذهبى و ايمان خود خالص بودند ، جز آن كه مدتى نمىگذشت كه امواج زندگى ، آن صداقت و خلوص را در درياى سياست غرق مىكرد . به هر روى برخى از اين جنبش‌ها به انقلاب تبديل مىشد و انقلاب به تأسيس دولت مىانجاميد . بعد از آن است كه اين دولت تا نهايت كار مىرفت و كشورگشايى مىكرد و نتيجه‌اش همان آشفتگى بود كه سراسر جهان اسلام را فرا گرفته بود . و گفتيم كه مهم‌ترين جنبش‌هاى مذهبى در اين دوره كه به آن مىپردازيم ، جنبش‌هاى شيعى با همهء فرقه‌ها و گرايش‌هاى آن از موسويه تا اسماعيليه و اثنا عشريه و قرامطه و كتاميه و فاطميه بود . موضوع بحث ما در اين فصل فاطميان و ارتباط آن با حوادث و وقايعى است كه در مكه رخ داده است . عبيدالله مهدى نخستين خليفهء فاطمى است كه اصول مذهب شيعه را نزد علماى برجستهء اسماعيليه فراگرفت . وى سپس از سوى كسانى كه رهبرى دعوت شيعى را برعهده داشتند به مكه آمد تا پنهانى مردم را به سوى آنان دعوت كند . در آنجا با برخى از